English French German Italian Portuguese Russian Spanish

مديريت پسماند در بيمارستان هاي دانشگاه علوم پزشكي تهران

يكشنبه ۲۵ خرداد ۱۳۹۳ ساعت ۱۵:۱۲ جلال سعيدپور (PhD مديريت خدمات بهداشتي و درماني)
چاپ PDF

 مديريت پسماند در بيمارستان هاي  دانشگاه علوم پزشكي تهران: آگاهي كاركنان و عملكرد بيمارستان
ابراهيم زاعتكار1 ، حجت رحمانی2،مهسا قاضی عسگر3،جلال سعیدپور4(نویسنده مسئول)، سعیدرضا اعظمی7 آیدین آرین خصال5،محسن پاکدامن6

مقدمه:
یکی از معضلات مربوط به بهداشت عمومی و محیط زیست که جزء لاینفک زندگی انسان محسوب می شود پسماندهايي هستند كه در جامعه توليد مي شود. در بين پسماند هاي متنوع توليدي در سطح جامعه،

زباله های بیمارستانی به علت دارا بودن عوامل خطرناک سمی و بیماری زا ،از جمله مواد پاتولوژیک ، دارویی و شیمیایی و رادیواکتیو به عنوان يكي از آلاينده هاي اصلي محيط زيست و زباله هاي خطرناك، به شدت مورد توجه هستند.در قانون مديريت پسماندها، زباله هاي بيمارستاني شامل كليه پسماندهاي عفوني و زيان آور ناشي از بيمارستان ها، مراكز بهداشتي و درماني، آزمايشگاه هاي تشخيص طبي و ساير مراكز مشابه مي شوند )1 (.پسماند بيمارستاني از نظر سازمان حفاظت محيط زيست ايالات متحده آمريكا   شامل هر نوع ماده زايد توليدي در بخش هاي تشخيصي، درماني يا ايمن سازي انسان يا حيوانات در مراكز تحقيقاتي يا مركز توليد و آزمايش هاي زيستي است(2.)این نوع پسماند از آن جهت که می توانند برای بیماران، ملاقات کنندگان، پرسنل بیمارستان و سایرین ایجاد خطر نمایند، از حساسیت خاصی برخوردار است. مطالعات انجام شده در ایالات متحده نشان داده اند که کلیه کارکنانی که با مواد زاید پزشکی در تماس هستند و آن هایی که در زمینه ارائه خدمات سلامت فعالیت دارند، از بالاترین درصد جراحات در حین کار برخوردار بوده اند. میزان جراحات سالیانه از 180 تا 200 در هر 1000 نفر کارگر در بخش خدماتی متفاوت بوده است  (3 ). نبود آگاهي ميان كاركنان و عدم کنترل و بی توجهی نسبت به مدیریت صحیح زباله های بیمارستانی در باره نحوه ی جمع آوری و نگهداری، حمل و نقل و دفع بهداشتی این نوع زباله ها، باعث بروز فجایع و شیوع انواع بیماری ها و اپیدمی های منطقه ای و شهری خواهد شد که علاوه بر ایجاد تهدید جدی برای سلامت جامعه و محیط زیست سبب اتلاف هزینه های زیادی نیز می شود  (4 ).
جهت بهبود مدیریت زباله ها و پسماندهای بیمارستانی می بایستی یک چارچوب قانونی ملی، سیستم های دقیق مدیریت داخلی و برنامه هایی برای تعلیم و آموزش و تضمین ایمنی پرسنل مربوطه، و نیز برنامه هایی برای تخمین میزان پسماندهای تولید شده و ارزیابی و تعیین تکنیک های موثر و مناسب دفع آن ها در هر کشوری وجود داشته باشد (5 ). طبق قانون مدیریت پسماند، پسماند های بیمارستانی قبل از دفع از بیمارستان می بایست کمینه و بی خطر سازی شده و سپس برای دفع نهایی از بیمارستان خارج گردد (1 ) رضایی و همکاران در مطالعه خود در مورد نحوه مدیریت پسماندها در بیمارستان های خصوصی شهر تهران، روند مدیریت پسماندهای بیمارستانی در نمونه های مورد مطالعه در داخل بیمارستان و در محورهای تفکیک، جمع آوری و حمل از بخش ها و ذخیره سازی موقت را خوب و در محور های حمل به خارج از بیمارستان و دفع نهایی زباله، ضعیف و متوسط ارزیابی کردند و دلیل آن را نبود تعامل مناسب بین ارگان های مسئول دانستند(6 ).
دفتر منطقه ای سازمان جهانی بهداشت در اروپا از تاریخ 28 ژوئن تا اول جولای 1983، گروه کاری متشکل از 19 کشور در زمینه مدیریت پسماند بیمارستانی تشکیل داد. رویکرد آنها حفظ سلامت کارکنان و بیماران در موسسات مراقبت بهداشتی ، کاهش خطرات بهداشت عمومی که طی حمل و نقل و دفع پسماندهای عفونی و خطرناک ایجاد می شود و کاهش هزینه ها و درگیری های اقتصادی و زیست محیطی در زمینه روش های دفع مواد زاید بیمارستانی بود و به این نتیجه رسیدند که پسماند بیمارستانی نیازمند برنامه کامل همه جانبه همراه با افزایش آگاهی کارکنان، جداسازی پسماندهای شبهه خانگی و عفونی و جمع آوری آنها در کیسه های مشکی و زرد، حتی الامکان کاهش منابع تولید پسماند، جمع آوری جداگانه پسماند رادیواکتیو، اجرای مطمئن طرح های جامع دفع پسماند بیمارستانی و گردآوری دقیق و کامل اطلاعات مربوط به انواع پسماند بیمارستانی است(8و7 ).
با توجه به مطالعات فوق، آموزش و آگاهی پرسنل در خصوص نحوه مواجه با زائدات بیمارستانی جهت حفاظت کافی آنها در مقابل تهدیدات احتمالی ناشی زائدات ضروری است. به همین علت افراد مسئول در بخش مدیریت زائدات بیمارستانی بویژه مدیر بیمارستان باید طی هماهنگی با مترون یا رئیس پرستاری و مدیریت بیمارستان، پرستاران وکادر درمانی و پیراپزشکی را از مسئولیت شان درقبال اجرای طرح تفکیک و جداسازی زباله های عفونی و شبه خانگی و ذخیره صحیح آنها آگاه نمایند و کارگران خدماتی باید ازحمل و نقل دستی کیسه های پسماند پر بسته بندی شده، خودداری نمایند (9و10).
كاركنان بيمارستان به طور مستقيم با زباله هاي بيمارستاني در تماس هستند و اگر با چگونگي جمع آوري، تفكيك و دفع آن ها آشنايي نداشته باشند ممكن است موجب گسترش انواع بيماري هاي واگيردار در ميان كاركنان بيمارستان و بيماران بستري شوند. همچنين اين نا آشنايي ممكن است آلودگي هاي زيست محيطي ناشي از جمع آوري و دفع غير بهداشتي آن ها را در پي داشته باشد. از آنجا كه بيمارستان ها نيز مسئول پسماند هاي توليدي خود هستند، بايد درخصوص پسماند هاي توليدي خود و نحوه دفن آنها پاسخگو باشند (11 (. عفونت در بيمارستان مسئله‌اي است كه در ابعاد مختلف شايسته توجه بوده و از زواياي گوناگون قابل بررسي مي باشد چرا كه كاركنان بيمارستان و بيماران و مراجعين به بيمارستان به آساني از اين مسئله متاثر ميشوند فلذا اين مسئله عملكرد صحيحي از جانب بيمارستان مي طلبد كه با به دست آوردن ميزان آگاهي كاركنان و عملكرد بيمارستان در رابطه با مديريت پسماند مي توان گامي موثر در جهت بهبود مديريت پسماند در بيمارستان هاي مورد مطالعه و همين طور ساير بيمارستان ها برداشت) 12(. در خصوص ارزيابي مدیریت پسماند بیمارستانی در داخل و خارج کشور مطالعات بسیاری انجام گرفته است لیکن تحقیقاتی با رویکرد بررسی دانش كاركنان و عملکرد بیمارستان در رابطه با پسماند بیمارستانی، طی بررسی های انجام شده مشاهده نشد. در این طرح  قصد بر آن است که مدیریت پسماند بیمارستان های منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران بر اساس دانش كاركنان و عملکرد بیمارستان مورد ارزیابی قرار گردد و هدف آن تعیین سطح دانش و عملکرد مدیریت پسماند در بین پزشکان و پرستاران و سایر کارکنان در بیمارستان های منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران می باشد.
روش کار:
           پژوهش حاضر از نوع بررسي مقطعي مي باشد، زيرا به بررسي و توصيف جامعه مورد مطالعه به منظور دستيابي و ارزيابي دانش كاركنان و عملكرد بيمارستان در رابطه با مديريت پسماند در سال 1391 مي پردازد. محیط مورد مطالعه 4 بيمارستان از بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی تهران می باشند.علت انتخاب اين بيمارستانها تنوع در نوع فعاليت ميان آنها (آموزشي و غيرآموزشي بودن)، اندازه بيمارستانها (در برگيرنده بيمارستانهاي بزرگ، كوچك و متوسط) و نوع تخصص (شامل عمومي و تك تخصصي) بود كه معرف كليه بيمارستان هاي تحت پوشش دانشگاه علوم پزشكي تهران بود
       ابزار گردآوري داده ها يك پرسشنامه كه جهت سنجش آگاهي و عملكرد بيمارستان از دیدگاه کارکنان استفاده شد. پرسشنامه  شامل اطلاعات دموگرافیک (سن، جنس، وضعیت تحصیلی، شغل، سابقه شغلی، سابقه حضور در دوره های اموزشی)، 17 سوال چهارگزينه اي  در مورد اطلاعات عمومي پيرامون الزامات دفع بهداشتي زباله در بيمارستان به منظور سنجش آگاهي پرسنل و 21 سوال دوگزينه اي جهت سنجش عملكرد بيمارستان  بود.
اين پرسشنامه با استناد به پرسشنامه پژوهش انجام گرفته در يك كشور خارجي با شرايط عمومي بهداشت و درمان مشابه كشورمان (مصر) تحت عنوان بهبود پروتكل مديريت پسماند بيمارستاني براساس دانش و عملكرد پرسنل بخش جراحي) 13 ( طراحي شد و  روايي محتوايي آن مورد تاييد چند تن از اساتيد بهداشت عمومي و مديريت خدمات بهداشتي درماني قرار گرفت . پس از تاييد روايي، پايايي ابزار به روش آزمون بازآزمون و با ضريب همبستگي 0.88 محقق شد. نحوه نمره دهي بدين صورت بود كه براي هر پاسخ صحيح به سوالات آگاهي نمره يك و براي هر پاسخ نادرست نمره صفر تعلق گرفت. سپس براي هر فرد مجموع امتياز كل از 21 نمره ممكن به درصد تبديل شد. در مورد عملكرد بيمارستان نيز براي هر پاسخ بلي كه به منزله رعايت شدن شرايط مدنظر بود نمره يك و براي هر پاسخ خير نمره صفر تعلق گرفت و درصد رعايت شرايط مطلوب محاسبه شد.
جامعه آماری این پژوهش شامل کارکنان باليني و غير باليني بیمارستان های امام خميني(2050 N=)، فارابي (1000N=)،بیمارستان سینا (700N=) و ضيائيان (354N=)، بود كه 351 نفر با توجه به فرمول حداقل حجم نمونه، به روش نمونه گیری طبقه ای با خطای 5 درصد انتخاب شدند:175 نفر از بیمارستان امام خميني، 85 نفر از بیمارستان  فارابي، 60 نفر از بیمارستان سينا و31 نفر از بیمارستان ضيائيان. که به لحاظ محرمانه ماندن اطلاعات،از این پس بیمارستان شماره 1،2،3و4 نامیده می شوند.(در متن مقاله شماره بیمارستان،جایگزین اسامی می شود).

 

.
نحوه تکمیل پرسشنامه به این صورت بود که پس از هماهنگی با مدیریت هر بیمارستان، پرسشنامه ها در میان افراد توزیع گردید و پس ازحدود یک هفته جمع آوری گردیده و مورد ارزیابی قرار گرفتند. از آزمون آماری توصیفی ،آزمون مجذور كاي برای متغیرهای کیفی وضریب همبستگي پیرسون برای تعیین همبستگي متغیرهای کمی استفاده گردید.لازم به توضیح است سطح معنی داری 0.05 در نظر گرفته شد. داده های بدست آمده با استفاده از نرم افزار SPSS مورد آنالیز قرار گرفت.
يافته ها:
از مجموع 335 نیروی انسانی شرکت کننده در پژوهش حاضر،3/23 درصد از کارکنان مورد مطالعه، کارکنان1/23درصد کارکنان بیمارستان2،2/7 درصد کارکنان بیمارستان 3 و 6/46درصد کارکنان بیمارستان4 بودند. در پژوهش حاضر 23.9 درصد مرد بودند و همچنین 5/4 درصد از کارکنان تحصیلات زیر دیپلم ،11 درصد تحصیلات دیپلم ،57 درصد تحصیلات لیسانس ،3/6 درصد تحصیلات فوق لیسانس و كمتر از 5 درصد تحصيلات دكترا داشتند. 5/4  در صد از کارکنان مطالعه حاضر پزشک، 4/42 درصد پرستار، کاردان اتاق عمل ،بهیار، يا کاردان بیهوشی ،3/14درصد ساير کارکنان پیراپزشکی،9/9  درصد کارکنان واحد اداری و 1/8درصد کارکنان از واحدهاي پشتیبانی بودند.
نتايج آگاهي و عملكرد
در مورد سوالات آگاهي بيشترين پاسخ صحيح مربوط به مقوله سوال 11 با 97 درصد و مقوله سوال 10 با 92 درصد بود. كمترين پاسخهاي صحيح به مقوله سوال 6 با 40 درصد و مقوله سوال 15 با 45 درصد مربوط بود. (جدول1) .
بهترين عملكرد از ديدگاه كاركنان مربوط به  مقوله هاي سوالات 19 و 29 و پايين ترين عملكرد مربوط به مقوله سوال 32 بود. کارکنان  بیمارستان3بیشترین سطح آگاهی را در زمینه مدیریت پسماند دارا بودند و کارکنان بیمارستان 1 کمترین میزان آگاهی را در این زمینه داشتند . همچنین بیمارستان1بهترين عملکرد در رابطه با مدیریت پسماند را دارا بود و کمترین پايين عملکرد را بیمارستان 4داشت.
از مجموع کارکنان شرکت کننده در مطالعه حاضر 32.5 درصد در کارگاه های مدیریت پسماند شرکت داشتند.
بين عوامل دموگرافيك و سطح آگاهي كاركنان تنها يك مورد رابطه معني دار وجود داشت: سابقه كار و سطح آگاهي كه از آزمون همبستگي پيرسون استفاده شد و رابطه از نوع مستقيم بود (034/ 0 p =، 122/0 r =). بين سطح آگاهي كاركنان مشاغل مختلف هم با هم تفاوت معني دار وجود داشت (آزمون Anova 02/0(p = .بين آگاهي كاركناني كه اظهار كرده بودند در كارگاه هاي مربوط به دفع مواد زايد شركت داشته اند و گروهي كه عدم شركت را گزارش كرده بودند تفاوت معني داري مشاهده نشد.(جدول2).
آزمون Anova نشان داد بين ميانگين سطح آگاهي بيمارستانهاي مختلف اختلاف معني داري وجود ندارد اما سطح عملكرد هريك از بيمارستانها كه در جدول 1 نشان داده شد بر اساس اين آزمون تفاوت آماري معني دار داشت (001/0 p ≤) . (جدول3).
با توجه به جدول و آزمون ANOVA تفاوت آگاهی بین گروه های شغلی معنی دار می باشد (02/0 p=) (جدول4).
بحث:
ضرورت نیاز به کنترل سختگیرانه جهت مدیریت پسماندهای بیمارستانی در سراسر جهان روز به روز بیشتر احساس می شود(14).جهت حصول به این ضرورت یکی از مشکلات پیش رو عدم وجود آگاهی پرسنل و مدیران در مورد پسماندهای بیمارستانی به همراه عدم سرمایه گذاری کافی می باشد (15).بر اساس یافته های مطالعه حاضر بیشترین نمره آگاهی مربوط به تيم پرستاري و تكنسينهاي اتاق عمل و بيهوشي و کمترین نمره مربوط به پرسنل اداري بود. این موضوع در تعیین گروه هدف برای آموزش حایز اهمیت فراوان است.اگرچه ارتباط آماری معنی داری بین سطح سواد و میزان آگاهی وجود نداشت و تفاوت آگاهي بر اساس سطح تحصيلات معني دار نبود، بیشترین نمره مجموع آگاهی مربوط به كارشناسي ارشدو کمترین نمره آگاهی مربوط به گروه دكترا بود. که این موضوع نیز در تعیین گروه های هدف جهت آموزش دارای اهمیت است.براساس یافته های این تحقیق گروه هدف عمدتاٌ می تواند گروههای با تحصیلات پایین باشد.در ارتباط با میزان آگاهی مواردی نظیر عدم اطلاع بیش از 80.9 درصد کل کارکنان از متولی اصلی مدیریت پسماندهای بیمارستانی نکته بسیار جالبی می باشد.بر اساس قوانین موجود در ایران خود  بیمارستان ها متولی اصلی مدیریت پسماندهای تولیدی خودشان می باشند.که در برنامه ریزی ها باید مد نظر قرار گیرد.مقایسه نتایج حاصل این بخش با مطالعه ای که در شهر یزد انجام شده و میزان آگاهی پرسنل بیمارستانی مورد مطالعه را متوسط تعیین کرده اند نشان دهنده مطابقت نتایج دو مطالعه از این حیث می باشد(16 (.مطالعه ای دیگر که انجام شد نشان داد یاداواناوار و همکاران (17)در هند انجام داده اند نتیجه گرفته اند که میزان آگاهی کارکنان در ارتباط با پسماندهای بیمارستانی رضایت بخش می باشد که با نتایج  این مطالعه مطابقت نسبی دارد. در مطالعه فوق میزان آگاهی کارکنان آموزشی از کارکنان غیر آموزشی تعیین شده است.ولی در مطالعه ای که توسط شفی و همکاران )18)در یکی دیگر ازشهرهای هند انجام شده میزان آگاهی کارکنان ضعیف ارزیابی شده است که با نتایج این مطالعه مطابقت ندارد.در یک بررسی شرما و همکاران (19 (به عدم وجود آگاهی در بین کارکنان دست یافته اند که مجدداٌ با نتایج این مطالعه مطابقت ندارد.همچنین در مطالعه ای دیگرنیروپاما و همکاران)20 (به مقایسه میزان آگاهی سه گزینه شغلی پرستاران ،کارکنان خدمات و کارکنان فنی و پشتیبانی  پرداخته شده است،میزان آگاهی  در کل ضعیف ولی نمره مربوط به پرستاران بهتر از دو گروه دیگر ارزیابی شده است.
در مطالعه حاضر، تفاوت عملکرد و آگاهی گروه های شغلی معنی دار ،ارزیابی شد.مقایسه نتایج حاصل از این بخش با یافته های سایر محققین نظیر مختاری و همکاران)21)،از نقطه نظر عملکرد نشان دهنده مشابه بودن نتایج حاصل در مطالعات مختلف می باشد.این موضوع نشان می دهد که در مواردی که میزان آگاهی ضعیف می باشد قطعاٌ نمی توان انتظار عملکرد خیلی مناسب را داشت و لی حتی وجود آگاهی نسبتاٌ خوب در ارنباط با مدیریت صحیح پسماندهای بیمارستانی حصول عملکرد قابل قبول علاوه بر آموزش کارکنان نیازمند سرمایه گذاری کافی در جهت تأمین وسایل و تجهیزات لازم،انگیزش ،استفاده از اهرم های قانونی کنترل،نظارت دقیق،تشویق و ...می باشد.لازم به توضیح است موضوع نظارت دقیق و سختگیرانه را ارتباط با عملکرد صحیح کارکنان یاداواناوار و همکاران نیز مورد تأکید قرارداده اند(17).از جمله نقاط قوت مطالعه حاضر می توان به بررسی عملکرد کارکنان بیمارستان ها با حضور مستقیم تیم پژوهشی در بیمارستان ها اشاره کرد و از محدودیت موجود آن به عدم  وجود کارهای و مطالعات مشابه زیاد در دسترس در داخل کشور بوده که طراحی مطالعه را سخت می کرد.
وضعیت نسبی نامطلوب موجود مدیریت پسماندهای بیمارستانی و نحوه عملکرد کارکنان بیمارستان ها در سطوح مختلف در این خصوص نشان دهنده لزوم برنامه ریزی بهتر جهت مدیریت جامع پسماندهای بیمارستانی و دفع صحیح آنها به منظور توسعه پایدار ،حفظ بهداشت،سلامت عمومی و حفظ محیط زیست می باشد.آموزش کارکنان به همراه پایش و بهبود عملکرد آنها یکی از مهمترین عوامل در موفقیت اجرای طرح مدیریت پسماندهای بیمارستانی می باشد.
وجود سطح دانش و آگاهی کافی در برخی از سطوح شغلی شرط لازم برای بهبود مدیریت پسماندهای بیمارستانی می باشدولی شرط کافی نیست و عملکرد کارکنان در تمام سطوح شغلی به  ویژه سطوح مدیران بیمارستان ،پزشکان،متخصصین،کارشناسان و ...علاوه بر ضرورت ایجاد امکانات زیر بنایی و پیش بینی منابع مالی و تجهیزات نیازمند ایجاد انگیزش ،استفاده از اهرم های قانونی کنترل،نظارت دقیق،تشویق و ... خواهد بود. از طرفی،ارتباط معنی داری بین سطح آگاهی کارکنان با سطح تحصیلات و رده های شغلی مختلف وجود دارد که در انتخاب گروه های هدف جهت آموزش این موضوع باید در نظر گرفته شود و به رده های شغلی با سطح تحصیلات پایین تر توجه خاصی صورت گیرد.

1. کارشناس ارشد مدیریت دولتي درمانی، مدیر نظارت و توسعه امور عمومی دانشگاه علوم پزشکی تهران
2. دكتراي تخصصي مديريت خدمات بهداشتي، استادیار دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران
3. کارشناس ارشد مدیریت خدمات بهداشتی درمانی معاونت توسعه مدیریت و برنامه ریزی منابع  دانشگاه علوم پزشکی تهران. این نشانی پست الکترونیک دربرابر spambot ها و هرزنامه ها محافظت می شود. برای مشاهده آن شما نیازمند فعال بودن جاواسکریپت هستید
4.    دانشجوی دکتری تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی درمانی دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران ،رئیس اداره نظارت بر امور عمومی دانشگاه علوم پزشکی تهران این نشانی پست الکترونیک دربرابر spambot ها و هرزنامه ها محافظت می شود. برای مشاهده آن شما نیازمند فعال بودن جاواسکریپت هستید (نویسنده مسئول) 
5.  استاديار گروه مديريت خدمات بهداشتي درماني، دانشكده مديريت و اطلاع رساني پزشكي، دانشگاه علوم پزشکی تهران این نشانی پست الکترونیک دربرابر spambot ها و هرزنامه ها محافظت می شود. برای مشاهده آن شما نیازمند فعال بودن جاواسکریپت هستید
6. دانشجوی دکتری تخصصی اقتصاد سلامت دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران. این نشانی پست الکترونیک دربرابر spambot ها و هرزنامه ها محافظت می شود. برای مشاهده آن شما نیازمند فعال بودن جاواسکریپت هستید
7. کارشناس ارشد مدیریت خدمات بهداشتی درمانی معاونت توسعه مدیریت و برنامه ریزی منابع  دانشگاه علوم پزشکی تهران

 

 

References
1- Taghipour H. Hospital and Health care Waste Management. 1st ed. Tabriz, Tabriz University of Medical Science Pub. 2009; 47- 66. [Persian]
2- Esfandiari AM. [The management of paper recycling from municipal solid wastes] [M.Sc. Thesis]. Tehran: Azad University; 1994. [Persian]
3- Mardani N. [Hospital wastes types and their various disposal methods]. Proceedings of the 1st Conference of Environment Engineering; 2007 Feb 18-21; Tehran, Iran.Available from: URL: http://www.civilica.com/Paper-CEE01- CEE01_415.html [Persian]
4- Rezaie F, Monavari SM, Omrani G. [Evaluation of hospital wastes collection, storage and disposal systems inTehran private hospitals]. Environmental Sciences 2007; 5(1): 67-80. [Persian]
5- Moazzam A, Kuroiwa C. Status and challenges of hospital solid waste management: case studies from Thailand, Pakistan, Mongolia. J Mater Cycles Waste Manage 2009; 11: 251- 257. [Persian]
6- Arab M. Ravangard R.Omrani G.Mahmoodi M. Wastes Management Assessment at Public-Teaching and Private Hospitals Affiliated to Teheran University of Medical Sciences. J Health management 2008;12(38)71-77. [Persian]
7- World Health Organization [homepage on the Internet]. Switzerland: The Association; c1996-2009 [updated 2009 Aug 2; cited 2007 Nov 20]. Available from: http://www.who.int/media centre/fact sheets/fs253/en/index.htm1.
8- World Health Organization [homepage on the Internet].Switzerland: The Association; c1996-2009 [updated 2009 Nov28; cited 2004 Oct 16]. Media center fact sheet N.281. Health care waste management. Available from: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs281/en/index.html
9- Taghipour H, Mosaferi M. Characterization of medical waste from hospitals in Tabriz, Iran. Sci Total Environ 2009; 407; 1527-1535.
10- Sabour MR, Mohamedifard A, Kamalan H. A mathematical model to predict the composition and production of hospital wastes in Iran. Waste Manage. 2007; 27: 584-7. [Persian]
11- Esfandiari AM. [The management of paper recycling from municipal solid wastes] [M.Sc. Thesis]. Tehran: Azad University; 1994. [Persian]
12- Yaghoobifar MA. [The study of hospital waste disposal methods in Shahid Beheshti University of Medical Sciences hospitals] [M.Sc. Thesis]. Tehran: Shahid Beheshti University; 2000. [Persian]
13- Gehan M.A Mostafa, Mona M Shazly, Wafaa I Sherief. Development of a waste management protocol based on assessment of knowledge and practice of healthcare personnel in surgical departments. Waste Management J 2009;29(1): 430–439
14- MOHP, 1995. Ministry of Health and Population. Handbook OF Hazardous Health care Waste Management, Bangkok, Thailand, pp. 54– 86.
15- WHO, 2003. World Health Organization. Safe Management of Waste from Health Care Activities, Geneva, Western Pacific Regional Office Preparedness, pp. 58–64.
16-  Karamouz M, Zahraie B, Kerachian R, Jaafarzadeh N, Mahjouri N. Developing a master plan for hospital solid waste management: A case study. Waste Manage. 2006; 27 (5):626-38. [Persian]
17- Yadavannavar MC, Berad AS, Jagirdar PB. Biomedical Waste Management: A Study of Knowledge, Attitude, and Practices in a Tertiary Health Care Institution in Bijapur. Indian J Community Med 2010; 35(1): 170–171.
18- Shafee M, Kasturwar NB, Nirupama N. Study of Knowledge, Attitude and Practices Regarding Biomedical Waste among Paramedical Workers. Indian J Community Med 2010; 35(2): 369–370.
19- Sharma S, Chauhan S. Assessment of bio-medical waste management in three apex Government hospitals of Agra. J Environs Biology 2008; 29(2): 159-162.
20- Nirupama N, Shafee M, Jogdand GS. Knowledge, Attitude and Practices Regarding Biomedical Waste. 2nd National conference on students’ medical research. 2009; Medical College, Thiruvananthapuram.
21- Mokhtari M, Shahbazi H, Zareai S, Shariti H, DastPak H, Safdari M. Survey of Knowledge of Yazd hospitals staffs regarding medical waste management. 14th National Conference on Environmental Health. 2011. [Persian]

آخرین به روز رسانی در يكشنبه ۲۵ خرداد ۱۳۹۳ ساعت ۱۵:۳۸

ميهمان

 48 مهمان حاضر

ورود



آموزه هاي مديريتي

تماس باما

hospital@hospitalmangment.ir