English French German Italian Portuguese Russian Spanish

صنعت توريسم درماني و چالشهاي آن

شنبه ۲۳ شهریور ۱۳۹۲ ساعت ۱۳:۴۱ بهنام انصاري
چاپ PDF

صنعت توريسم درماني و چالشهاي آن

صنعت توریسم دومین صنعت جهان به لحاظ درآمدزایی است و سرمایه گذاری در حوزه سلامت طبق اعلام بانک جهانی سومین عرصه سرمایه گذاری در جهان است.

بنابراین قرار گرفتن این دو در کنار هم یک عرصه بسیار خوب و مطمئن برای سرمایه گذاری فراهم می کند. به طوریکه ضریب اشغال تخت بیمارستانی در کشور در حدود 60 تا 70 درصد است که می توان از مابقی ظرفیت برای پذیرش و درمان بیماران خارجی استفاده کرد.  
گردشگران سلامت با هدف درمان ارزان نسبت به کشوری که در آن ساکن هستند، دریافت درمان سریع و با کیفیت و گردشگری در حین درمان یا دوران نقاهت عازم کشورهای دیگر می شوند. از این رو، کیفیت بالا در ارایه خدمات، قیمت قابل رقابت با کشورهای منطقه، جاذبه های توریستی منحصر به فرد (آثار باستانی)، ضعف کشورهای همسایه در پزشکی از جمله عواملی است که می تواند به جذب توریسم کمک کند.  
در حال حاضر بالغ بر 50 طرح ایجاد شهرک سلامت در نقاط مختلف کشور مطرح شده که در مراحل مختلف مطالعه یا اجرا هستند. همچنین قانون برنامه پنجم توسعه به توسعه شهرکهای سلامت و دانش بنیان توجه ویژه ای داشته است. با این وجود دانش توسعه این شهرکها بر پایه اصول رقابت پذیری در دنیا و داخل کشور بسیار محدود است

در برخی کشورهای دنیا، موضوع توریسم درمانی از اجزای لاینفک نظام سلامت می‌باشد که توجه به آن، باعث ایجاد درآمدهای پایدار برای سیستم سلامت این کشورها شده است. تا سال ۲۰۱۱، سالیانه حدود ۵۰ میلیارد دلار از طریق توریسم درمانی عاید کشورهای مقصد می‌شد. در این میان، سهم سیستم سلامت کشورمان از این رقم ۶۰۰ میلیون دلار در سال گذشته بوده است، که از فروش خدمات به ۸۵ هزار نفر گردشگر سلامت حاصل شده است. این در حالی است که در قانون برنامه چهارم توسعه ذکر گردیده است که وزارت بهداشت موظف است تا پایان برنامه، ۳۰ درصد از نیازهای ارزی خود را از طریق صادرات خدمات و تولیدات این بخش تامین کند. (ماده ۸۷ بخش سوم) از سوی دیگر کارشنان این حوزه اما عقیده دارند که ایران می‌تواند پذیرای سالیانه حدود ۱ میلیون نفر گردشگر سلامت باشد و این تعداد گردشگر می‌توانند ارز آوری در حدود ۷ میلیارد دلار برای کشورمان داشته باشد. رقمی که تحصیل آن در شرایط فعلی میتواند جان تازه‌ای در پیکره‌ی نظام سلامت کشور بدمد و بسیاری از مشکلات این حوزه را حل کند.

گردشگری سلامت چیست؟

تجارت خدمات سلامت در دنیا به چهار شکل صورت می‌گیرد که یکی از اشکال آن گردشگری سلامت می‌باشد. گردشگری سلامت (health tourism)، نوعی از گردشگری است که به منظور حفظ، بهبود و حصول مجدد سلامت جسمی و ذهنی فرد به مدتی بیش از۲۴ ساعت و کمتر از یک سال صورت می‌گیرد. صاحبنظران این حوزه، گردشگری سلامت را برحسب نوع و کارکرد خدمت مورد نظر گردشگر به سه دسته تقسیم کرده‌اند : گردشگری تندرستی (Wellness Tourism) که به مسافرت گردشگر به مناطق دارای جاذبه‌ها و خدمات طبیعی (مانند چشمه های آبگرم) جهت تجدید نیرو و نه برای درمان میگویند. در این نوع گردشگری، هدف درمان نیست و لذا عوامل پزشکی نیز حضور ندارند. گردشگری درمانی (Curative Tourism)  اما، به مسافرت جهت استفاده از منابع طبیعی ( مانند چشمه های آبگرم) ولی اینبار جهت درمان و یا گذراندن دوره نقاهت و البته تحت نظر پزشک صورت می گیرد. در بحث گردشگری پزشکی (Medical Tourism)  که نوع دیگری از گردشگری سلامت می باشد، مسافر (بیمار) جهت استفاده از خدمات ویژه ی پزشکی مانند انواع جراحی ها و اعمال درمانی در مراکز بیمارستانی سفر میکند.

وضعیت کشور ما در حوزه گردشگری پزشکی

کارشناسان برای توسعه‌ی گردشگری پزشکی قائل به وجود ۵ فاکتور اصلی هستند: نخست دانش و مهارت ارائه دهندگان خدمت، دوم هزینه های درمان در کشور مقصد، سومین عامل تکنولوژی روز درمانی و همچنین استانداردها،  قوانین مرتبط با سهولت پذیرش توریسم در کشور مبدا و همچنین زیرساختهای گردشگری. اما کشور ما برای جذب سالیانه ۱ میلیون گردشگر سلامت در کدام بخش ها نیاز به تقویت دارد؟

ایران توانایی ارائه خدمات روز دنیا در حوزه پزشکی را دارد

مسئولین و کارشناسان حوزه‌ی پزشکی بر این باورند که بسیاری از خدمات درمانی پیشرفته‌ی دنیا در کشور ایران و توسط متخصصین ایرانی و در حوزه های مختلف پزشکی قابل ارائه می‌باشد. همچنین موقعیت کشورمان در بین کشورهای همسایه از نظر نیاز کشورهای همسایه مانند کشورهای عربی، افغانستان و… به خدمات سلامت نیز  طب ایران را در این منطقه و در حوزه های مختلفی از درمان بی‌رقیب ساخته است. لذا موقعیت کشور از لحاظ دانش پزشکی برای بدست آوردن سهم مناسبی از بازار بین المللی سلامت مناسب ارزیابی می‌شود. همچنین در زمینه‌ی تجهیزات پزشکی نیز وضعیت بیمارستانهای فعال در این حوزه وضعیت خوبی می‌باشد و گسترش تجهیزات پیشرفته‌ی پزشکی برای مراکز بیشتر جهت توسعه‌ی توریسم درمانی مقدور می‌باشد.

هزینه‌های واقعی درمان در کشور ما هنوز محاسبه نشده‌اند

یکی از چالشهای امروز نظام سلامت کشور، مشخص نبودن قیمت تمام شده‌ی خدمات پزشکی می‌باشد. رفع این مشکل به میزان بسیاری به ساماندهی نظام سلامت کشور کمک خواهد کرد. مشخص نبودن قیمت تمام شده‌ی خدمات پزشکی منجر به از دست رفتن بازار تجارت بین المللی خدمات سلامت کشور خواهد شد، چرا که از طرفی گردشگر سلامت بدنبال خدمت ارزان می‌باشد و از سوی دیگر رشد و توسعه‌ی این صنعت نیز در گرو تحصیل سود از گردشگری می‌باشد. لذا با توجه به بازار رقابتی در این حوزه، نیاز به اطلاع دقیق از میزان قیمت تمام شده خدمات می‌باشد تا در سایه‌ی آن بتوان یک قیمت تعادلی برای ارائه خدمات به گردشگر پزشکی تعیین کرد. قیمتی که رضایت بیمار و سود ارائه دهنده خدمت را تضمین کند. متاسفانه، علی رغم تاکید قانون، قیمت تمام شده خدمات پزشکی در کشور ما به طور دقیق مشخص نیست و این موضوع یکی از نقاط ضعف ما برای توسعه ی گردشگری سلامت می‌باشد.

هماهنگی بین بخشی متناسب با گستردگی این حوزه نیست
چرخه‌ی ارائه ی خدمات سلامت به گردشگران، یک چرخه با مراحل مختلف و متولیان متعدد است که با توجه به این موضوع، نیازمند یک هماهنگی قوی در این زمینه می باشد. وزارت بهداشت، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری، وزارت امور خارجه و چندین دستگاه دیگر از دستگاههای درگیر در این حوزه می‌باشند که بایستی جهت پذیرش توریست در این حوزه با یکدیگر هماهنگی داشته باشند.

ضعف ساماندهی در این حوزه به قدری است که مسئولین را وادار به اعتراف به این نکته نموده است که: ۸۰ درصد توریسم درمانی توسط دلالان این حوزه هدایت می‌شود.

نهایتا میتوان نکات مهم دیگری را جهت توسعه این صنعت رو به رشد جهانی درکشور نام برد. از جمله مهمترین آنها تبلیغات و بازاریابی بین‌المللی در این بخش و همچنین موضوع اعتبار بخشی بین‌المللی مراکز درمانی کشور می‌باشند. زیرساختها و امکانات رفاهی مناسب از قبیل هتل ها و مراکز اقامتی نیز بایستی جهت پشتیبانی از این صنعت و به نحو مناسب ظرفیت سازی گردند.

 

ظرفيت هاي قانوني توريسم درماني

آيين نامه اخذ مجوز توريسم درماني

ماده 87 قانون برنامه چهارم توسعه

شيوه‌نامة دريافت تسهيلات ماده «87» قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران

ماده 34 قانون برنامه پنجم توسعه